Şantiyelerde yaşanan ölümlü iş kazalarının önemli bir bölümü yüksekten düşmelerden kaynaklanır. Bu riske karşı kullanılan toplu koruma önlemlerinin başında inşaat güvenlik ağı gelir. Ancak bir ağın gerçekten koruma sağlayabilmesi için hem doğru üretilmiş hem de doğru kurulmuş olması gerekir. Bu iki konuyu düzenleyen standartlar TS EN 1263-1 ve TS EN 1263-2'dir. Bu yazıda iki standardın neleri kapsadığını ve şantiye şefinin sahada nelere bakması gerektiğini özetliyoruz.
Neden Önce Toplu Koruma?
İş sağlığı ve güvenliğinde temel ilke, toplu koruma önlemlerinin kişisel koruyucu donanımlardan önce uygulanmasıdır. Emniyet kemeri yalnızca onu doğru takan ve doğru noktaya bağlanan çalışanı korur; güvenlik ağı ise altında ve yakınında çalışan herkesi, ayrıca düşebilecek malzemeleri aynı anda kapsar. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, yapı alanlarında yüksekten düşmeye karşı önlem alınmasını işverenin yükümlülükleri arasında sayar. Kat kenarları, döşeme boşlukları ve cephe çalışmaları, güvenlik ağının bu yükümlülüğü karşılamak için en sık kullanıldığı alanlardır.
TS EN 1263-1 Neyi Kapsar?
TS EN 1263-1, güvenlik ağlarının kendisine ilişkin güvenlik gereklerini ve deney yöntemlerini belirler. Başka bir deyişle ağın hangi özelliklerle üretileceğini ve bu özelliklerin nasıl doğrulanacağını tarif eder. Standardın öne çıkan başlıkları şunlardır:
- Ağ ve halat dayanımı: Ağ ipi, kenar halatı ve bağlama halatlarının sağlaması gereken dayanım ve bunların deney yöntemleri.
- Sınıflandırma: Ağlar, göz aralıklarına ve düşen bir kütlenin enerjisini sönümleme kapasitelerine göre sınıflara ayrılır.
- Etiketleme: Ağ üzerinde üretici, standart ve sınıf gibi bilgileri içeren bir etiket bulunması.
- Test ipleri: Ağın zaman içindeki yaşlanmasını kontrol edebilmek için ağa eklenen ve periyodik olarak test edilen ipler.
S, T, U ve V Sistemleri
Standart, ağları kullanım şekline göre farklı sistem tiplerine ayırır. Genel hatlarıyla:
- Sistem S: Kenar halatlı, yatay olarak kurulan güvenlik ağı; döşeme boşlukları ve geniş açıklıklarda kullanılır.
- Sistem T: Konsollara bağlanarak yatay kullanılan ağ; bina kenarı boyunca düşen kişiyi yakalamak için kullanılır.
- Sistem U: Taşıyıcı bir çerçeveye bağlanarak düşey kullanılan ağ; kenar koruma amacıyla uygulanır.
- Sistem V: Darağacı tipi taşıyıcılara bağlanan kenar halatlı ağ; yükselen yapılarda cephe boyunca kullanılır.
Hangi sistemin seçileceği yapının tipine, çalışma yüksekliğine ve iş programına göre belirlenir. Uygulamalarımızda TS EN 1263-1 standardına uygun polyamid ağlar kullanıyoruz; polyamid, esnekliği sayesinde düşme anındaki enerjiyi sönümlemeye elverişli bir malzemedir ve yaz sıcağına, kış soğuğuna ve rüzgâra dayanıklıdır.
TS EN 1263-2 Neyi Kapsar?
En dayanıklı ağ bile yanlış kurulduğunda beklenen korumayı sağlamaz. TS EN 1263-2, güvenlik ağlarının kurulumuna ilişkin güvenlik gereklerini, yani ağın nereye, nasıl ve hangi sınırlar içinde konumlandırılacağını ele alır. Standardın kurulumla ilgili başlıca konuları:
- Ağın çalışma seviyesine göre konumu ve izin verilen düşme yüksekliği
- Ağın, düşen kişiyi yakalayabilmesi için yapı kenarından taşması gereken genişlik
- Bağlantı noktalarının aralığı ve bu noktaların taşıması gereken yükler
- Düşen kişinin zemine veya bir engele çarpmaması için ağın altında bırakılması gereken serbest boşluk
- Birden fazla ağın birleştirilmesi ve ek yerlerinde açıklık bırakılmaması
- Kurulum sonrası kontrol, kullanım sırasında muayene ve ağın sökülmesi
Sayısal sınırlar ağın sınıfına ve sistem tipine göre değiştiği için ağın her proje için yerinde ölçü alınarak hazırlanması ve kurulumun bu konularda deneyimli bir ekip tarafından yapılması gerekir. Ekibimiz montajları TS EN 1263-2 kurulum esaslarına uygun şekilde gerçekleştirir.
Şantiye Şefi İçin Kontrol Listesi
Kurulumdan Önce
- Ağın etiketinde TS EN 1263-1 ibaresi, sınıf ve üretim bilgileri yer alıyor mu?
- Seçilen sistem tipi (S, T, U veya V) uygulama alanına uygun mu?
- Bağlantı yapılacak kolon, kiriş veya konsollar ağın aktaracağı yüke uygun mu?
- Ağın altında yeterli serbest boşluk var mı; altta malzeme istifi veya çıkıntı bulunuyor mu?
Kurulumdan Sonra ve Kullanım Sırasında
- Ağ ile yapı arasında ve ağ ekleri arasında açıklık kalmış mı?
- Kenar halatı ve bağlama halatları sağlam ve doğru bağlanmış mı?
- Ağda yırtık, kopuk göz, kaynak kıvılcımı veya kimyasal madde kaynaklı hasar var mı?
- Ağın içinde moloz ya da malzeme birikmiş mi? Güvenlik ağı bir depolama alanı değildir; biriken malzeme düzenli olarak temizlenmelidir.
- Test ipleri yerinde mi, periyodik kontroller kayıt altına alınıyor mu?
Bir Düşme Yaşandığında
Bir kişinin veya ağır bir malzemenin düşüşünü durdurmuş olan ağ, yeniden kullanılmadan önce yetkin bir kişi tarafından incelenmeli; hasar varsa onarılmalı ya da değiştirilmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Toz ve cephe filelerinin düşmeye karşı güvenlik ağı yerine kullanılması
- Ağın gevşek kurulması veya kenarlarda boşluk bırakılması
- Ağın çalışma seviyesinin gereğinden fazla altına kurulması
- Kat ilerledikçe ağın yukarı taşınmasının ihmal edilmesi
- Ağ altına malzeme istiflenmesi ve uyarı işaretlerinin eksik bırakılması (İSG ikaz ve uyarı levhaları)
Okullarda da aynı standartlara uygun ağların kullanıldığı merdiven boşluğu uygulamaları için okul merdiven boşluğu güvenlik ağı mevzuat rehberimize göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Cephe filesi ile inşaat güvenlik ağı aynı şey midir?
Hayır. Cephe ve toz fileleri, toz ve küçük parçaların çevreye yayılmasını sınırlamak için kullanılır; düşen bir insanı yakalamak üzere tasarlanmamıştır. Düşmeye karşı koruma için TS EN 1263-1'e uygun güvenlik ağı kullanılmalıdır.
Güvenlik ağı kurulan yerde emniyet kemerine gerek kalır mı?
Güvenlik ağı toplu koruma sağlar ve öncelikli önlemdir; ancak yapılan işin niteliğine göre kişisel koruyucu donanım kullanımı da gerekebilir. Hangi önlemlerin birlikte uygulanacağına risk değerlendirmesi doğrultusunda iş güvenliği uzmanıyla birlikte karar verilmelidir.
Güvenlik ağı her projeye özel mi üretilir?
Evet. Ağlarımız kat kenarı, döşeme boşluğu veya cephe ölçülerine göre özel olarak üretilir ve kendi ekibimiz tarafından monte edilir. Ürün ayrıntıları için inşaat güvenlik ağı sayfamızı, diğer kullanım alanları için güvenlik ağı çeşitleri sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Ücretsiz Bilgi ve Fiyat Teklifi
İzmir merkezli ekibimizle Manisa, Aydın, Denizli, Muğla, Balıkesir, Uşak, Afyonkarahisar ve Kütahya'daki şantiyelere hizmet veriyoruz. Projenize uygun fiyat teklifi için +90 539 204 75 91 numaralı telefondan bize ulaşabilir, WhatsApp üzerinden proje bilgilerinizi gönderebilir ya da iletişim formunu doldurabilirsiniz.
